Jostein er ein tryllekunstnar med tre

Jostein Hølland kan i utgangspunktet forvandla ein plankebit eller ei trerot til kva det skal vera.

På loftet, i kjellaren, i boder, på verkstaden og i hobbyrommet, er det fullt opp med dei vakraste ting han har trylla fram gjennom eit langt liv som hobby-treskjærar, og hobby-møbelsnekkar.

Jostein byrja som 15-åring, og har meir eller mindre laga alt som går an å laga i tre; salongar, golvklokker og bord, utskorne tiner, skåler, fat, knivar, spaserstokkar og nøtteknekkarar, og heilt sikkert mykje meir. I tillegg kjem alle tinga han har gitt vekk, og ikkje minst alle tinga han har seld.

Jostein er fødd og oppvaksen på Vikeså. For 14 år sidan flytte han og kona Else som er ifrå Finnøy, til Skår på Ombo. Å gjera ein så omfattande vri på livet i godt vaksen alder, heng ikkje uventa saman med barn og barnebarn. Dei har do døtrer i Bjerkreim og ein son på Sand, og med Ombo i midten er det lettare å både reisa på besøk, og å få besøk. Dessutan hadde Else sjølvsagt ikkje noko imot å venda tilbake til heimtraktene.

– Me hadde lyst på ein forandring i livet, og tenkte at Ryfylke kunne vera ein passande stad. Dermed reiste me fleire turar innover, og havna ved ein tilfeldigheit på Ombo, ein plass kor ingen av oss hadde vore før, og som me aldri har angra. Dessutan var det viktig å få seg ein plass kor eg kunne driva med hobbyen min.

Jostein har i mange år helde kurs og undervist i forskjellige treskjæringsteknikkar. Ein vinter jobba  han som sløydlærar på skulen i Bjerkreim.

– Det var sløydlærar eg eigentleg ville bli, men diverre kom eg ikkje inn på siste året på lærarskulen på Blaker på grunn av alderen. Eg tok fyrste året med sløyd, men for å fortsetta på sjølve lærarskulen var aldersgrensa 20 år, og eg var berre 19 og fekk difor ikkje fortsetta. Dermed byrja eg jobba i far min sitt transportfirma, og sidan har eg vore i bransjen.

Treskjæring har lange tradisjonar i Norge, og utskore tre har pynta norske heimar sidan tidenes morgon. Stova heime på Ombo er såleis inga unntak.

– Jostein, eg må jo nemna at det er du som har laga stolane i kyrkja i Bjerkreim, smiler Else og viser fram eit bilete av to flotte utskorne stolar framme i alteret.

Ein av spesialitetane hans dei siste 30 åra har vore å laga ulike knivar. Han lagar både skjeftet, knivbladet i sølv eller rustfritt stål, sølvbeslag og skinnslirer. Han har til og med levert på bestilling til Amerika.

– Ein kjenning spurte om eg kunne laga ein kniv til ein slektning av han i Amerika. Ekstrabestillingen gjekk ut på han ville ha namnet sitt inngravert på kniven, i runeskrift, det var litt spesielt. Men han vart nøgd så det var jo bra.

Else påstår han har talentet ifrå mora si slekt som var flinke med hendene

– Han har fått handlaget inn med morsmjølka. Han «har det i handa» som dei seier, ler Else.

Veit du kor mange knivar du har laga?

– Kanskje rundt 300, det er ikkje noko «mirakkel» det, men eg likar å laga knivar, i alle variantar. Dei fleste har eg gitt vekk til familie og vener, og ein del har blitt selde. Eigentleg likar eg å laga alle slags ting, eg har ikkje berre spesialisert meg på ein ting.

Kor lang tid tar det til dømes å laga ein kniv?

– Knivar er litt spesielt, for eigentleg må ein meistra tre forskjellige handverk; tre, stål og skinn, så det er litt meir tidkrevjande. Det kjem sjølvsagt an på kor forseggjort ein ynskjer kniven skal vera, men ein må fort rekna nokre dagar. Berre det å smi eit blad inneber fleire prosessar som tek tid.

Jostein er alltid på jakt etter ei ny rot. På turar i skog og mark, er spenninga om han finn eksakt kva han er på leiting etter, ein stor motivasjonsfaktor.

– Eg går fleire gonger i veka i markene rundt her, det er nyttig for meir enn berre hobbyen min. Eg er heldig som har fått lov av grunneigarane til å ta det eg finn av trevirke og kan bruka.

Kva gjer du med alt du lagar?

– Neeeei, sei det. Heile livet har eg jobba for andre, nå har eg lyst å sleppa presset. Før i tida selde eg ein del på bestilling og til brukskunstmesser, men i dag er treskjæringa mest berre ei alle tiders tidtrøyte. Det hender eg lagar bunadsknivar på bestilling, men det blir ikkje mykje nå, eg vil ikkje ha band på meg lenger. Akkurat no held eg på med finishen på to turkoppar som me skal gi i bryllaupspresang.

– Er det eit hemmeleg triks i treskjæring?

– Det er i alle fall ein god leveregel og det er å spela på lag med treverket. Det betyr at viss det er mykje mønster i treet, bør ein ha mindre utskjæringar, er treverket derimot slett, toler det meir utskjæringar. Det er viktig å passa på at det eine ikkje slår det andre ihjel.

– Er det andre i familien som har arva treskjærar-genet?

– Nei, eigentleg ikkje. Eg kunne nok tenkt at nokon, anten barn eller barnebarn skulle fått interessa, men det ser ikkje slik ut. Det eldste barnebarnet vår gjekk rett nok til topps i landsfinalen i Ungdommens Kulturmønstring i 1999 med sin heimelaga kniv, men det blei aldri meir etterpå.

Også Jostein er i ferd å trappa ned. Etter at dei flytte til Ombo har hus og hage teke meir av tida hans. Smia har han seld til ein nabo, men han kjem likevel til å fortsette så lenge helsa held, men i mindre skala.

Oddbjørg M. Måland