«Skal me ha liv på øyane, må me byggja Øyfast»

Tunnellar og bruer er søt musikk for Ludvig Skretting.

Fastlegen bad Ludvig Skretting om å ta det litt roleg i Øyfast-debatten, og sendte han heim med eit apparat som skal halde eit auge med blodtrykket.

– No pumpar det.

«Det» er ein automatisk målar av blodtrykk som han har under den rutete skjorta.

– Eg hadde ein hjarteoperasjon for 10 år sidan, så legen vil at eg skal gå med dette apparatet i eit døgn. Eg skal tilbake i morgon og sjekka om alt er i orden, fortel han, mens han viser meg rundt på tomta i Kindingstadvegen 45.

Han er nevenyttig og har bygd lysthuset sjølv, med dei store skyvedørene som gjer at han kan sjå nesten heilt ned på tunnellopninga på Finnfast. Om dette er symbolikk, så er det meir i vente utanfor inngangsdøra til huset. Der trør du opp eit lite trinn på ei stor steinblokk:

– Denne steinen er frå Finnfast-sprenginga. Eg gjekk ned til tunnellen og plukka den ut sjølv.

Sjølvsagt. Det er som seg hør og bør for ein tunnellforkjempar. Standsmessig stein frå eit av Ludvig sine store prosjekt. Han stod i fronten for Rennfast på 1980-talet, for Finnfast frå 1990-talet og no er han jaggu midt i debatten om Øyfast.

Han er fødd og vaks opp på Varhaug på Jæren, i ein storfamilie med åtte ungar, der Ludvig var nest eldste gut. Dermed blei det ikkje odel, og guten måtte finna på noko anna. Svaret låg på det lokale meieriet, der han fekk seg sommarjobb i 1965.

– Bestyraren spurte kven som var far min, og då han fekk svaret, fekk eg jobben. Slik var det den gong, på godt og vondt.

Bestyraren såg vel monn i Ludvig, for han oppmuntra han til å ta Landbruksskulen og så fire år på Statens Meieriskule i Trondheim. Då han var ferdig der i 1970 stod jobben som driftsleiar klar på meieriet på Varhaug. Han snakkar seg lett varm om samvirketanken og solidariteten han opplevde blant bøndene på Varhaug.

– Eg har samvirke i ryggraden. Det er betre å dela ut pengane til medlemmene enn at ein eller annan baron blir søkkrik.

– Du er nesten sosialist, du?

– Ja. Nesten.

Unge Ludvig blei sett på som ein framfødd kar i ein sikker jobb på Varhaug, men:

– Eg såg at det ville skje endringar i meieribransjen, med nedleggingar og samanslåingar, så då eg fekk sjansen så tok eg den.

Sjansen jærbuen fekk var bestyrarstillinga ved Ryfylke Meieri på Judaberg. Eit mindre meieri i ein liten kommune. Med øyar. Og transportutfordringar.

– Det var spennande og eg blei godt teken imot. Eg hamna rett i det såkalla «Ruterådet», der me krangla mykje om rutetilbod og båtanløp til øyane i Finnøy. Eg måtte jo få meieribilane mine ut til øyane, ikkje sant? Og tilbake. Det var mykje logistikk. Du, no pumpar «det» igjen her….

– Så i Ruterådet ligg veg-motivasjonen din?

– Ja, eg har brukt resten livet til å jobba for tunnellar og bruer, smiler han lurt.

– Båtrutene styrte heile livet til folk i Finnøy! Dei la store avgrensingar på folk og var fordyrande, både for vanlege folk og ikkje minst for næringslivet. Om eg skulle få sveisa nokre rustfrie rør på meieriet, måtte me ut av kommunen for å finna ein sveisar. Så eg sa til Finnøy Rør at me ville betale for at ein av deira folk tok sveisesertifikatet. Det spara me mykjer pengar på.

Det du kanskje ikkje har reflektert over når du står i matbutikken er at Ryfylke Meieri var det første i Norge som produserte gräddost, men no veit du det. Elles gjekk det i gomme og cottage cheese. Tine, som dei siste 40 åra må ha hatt det travelt med å leggja ned meieri, la etter kvart ned på Judaberg også. Då blei Ludvig vekependlar til ein bestyrarjobb i Haugesund – og fekk ny nærkontakt med rutetabeller, og då må me vel snakka litt meir om Øyfast.

– Skal me ha liv på øyane i framtida, så må me byggja Øyfast. Tenk, me kan få 40 år med ferjeavløysingsmidlar! Det er 5,5 milliardar kroner. Øyfast er berekna til 3,5 milliardar. Me burde byggja den med ein gong! Spesielt for næringslivet, som tek den store kostnaden i eit slikt prosjekt.

– Du er ein lobbyist?

– Jo, eg er vel det, men utan betaling. Som leiar i utvalet for Øyfast har eg ikkje ei krone i løn eller noko dekning av kostnader. Eg jobbar dugnad. Det gjer eg fordi dette er viktig for samfunnet.

– Kva tenker du om debatten den siste tida?

– Den kjente politikarane Magnus Stangeland frå mitt parti, Senterpartiet, ga på eit folkemøte om Finnfast eit råd: Eit vellykka vegprosjekt treng tre ting; lokal semje, lokal semje og lokal semje.

– I det perspektivet, korleis ser du på den gryande motstanden?

– Eg trur ikkje Stortinget bryr seg så mykje om ei Facebook-gruppe. Og det er Storinget som tek avgjerda.

Sjølv om Ludvig har vore leiar i Finnøy Senterparti, var politikken aldri noko utløp for det verkelege engasjementet.

– Eg orka ikkje. Det går for sakte for meg i politikken. Og du ser skilnaden i lynne mellom jærbuen og ryfylkingen. På Jæren seier me ja eller nei, det er svart eller kvitt. Her inne har dei lært seg så mange adjektiver at det nesten ikkje er råd å forstå om dei seier ja eller nei. Jærbuen hadde bygd Øyfast for lengst, medan me sitt i ei eller anna nemnd.

– Korleis er det å stå i ein debatt som den om Øyfast?

– Debatten var verre før. Eller er det eg som toler meir? Eg har spela bridge i 25 år med ein kar som er motstandar, men eg lar meg ikkje terge opp.

– Er det noko som går inn på deg?

– Eg kan nok bli oppfatta som skråsikker og kanskje litt arrogant, men eg er ikkje laga av stein, heller. Ungane mine og barnebarna spør av og til korleis gamle Ludvig har det, og det er klart; det er kjekkare med skryt enn bank.

I dag bur han aleine i huset på Kindingstad, og slik sett er alle vedtak einstemmige. Når han skal kopla av lukar han ugras, om det finnest noko, i den strigla hagen – eller han finn fram trekkspelet. Rekreasjon, kallar han det. Dei gamle religiøse songane frå barndomsheimen sitt enno i fingrane, og han byr på ein fin versjon av den gamle gospelklassikaren «The Old Rugged Cross» medan journalisten tek bildane sine.

Når Ludvig er lei av å dra trekkspelet, så vil han helst høyra på countrymusikk frå 1970- og 1980-talet. Charley Pride, Johnny Cash og dei gutane som anten har mykje grått i håret eller allereie syng og spelar i «Hillbilly Heaven», som dei seier «over there».

Med slike musikalske røter er det ikkje rart at det var stort då han og ein av sonene tok turen til Nashville, der dei var i Grand Ole Opry og på fleire konsertar.

Ludvig har fire barn, to gutar og to jenter, alle vaksne med hus, heim og behov for assistanse til vedlikehald frå ein nevenyttig far. Slik sett tek Ludvig att litt tid frå tidlegare.

– Eg har levd eit liv der eg prioriterte jobb, det må eg berre innrømma. I den grad at eg angrar på noko her i livet, så er det ein skeiv balanse mellom arbeid og familie.

Eg let meg engasjera i spennande jobbar, og døgnet hadde for få timar. Eg gjorde val som eg ikkje heilt såg konsekvensane av der og då, og det gjorde at eg gjekk glipp av ein del ting i oppveksten til ungane mine. Eg har nok brukt meir tid på barnebarna, seier han, og fortel stolt at alle dei ni barnebarna har sove i den vogga som bestefar laga då han dreiv med treskjæring for nokre år sidan.

– Eg var så irritert midt i Finnfast-diskusjonen at eg måtte gjera noko anna! Så det blei treskjæring.

– Med så mykje engasjement i arbeid og politikk, korleis var det å bli pensjonist?

– Eg grugleda meg til den dagen, men eg er så heldig at nokon spør etter meg. Og eit liv i godstolen passar ikkje meg. Eg ser ikkje fram til den dagen ingen har bruk for meg.

– Slapp av, du har jo Øyfast.

– Ja, eg vil jo ha meg ein Øyfast-stein på tunet.

– Blir det i di tid, trur du?

– Ja!! Så ung og sprek som eg held meg, hahaha….